Programma 5: Mienskip

5.3 Taal, media, onderwijs en letteren

Wat willen we bereiken?

De provincie Fryslân is met het Rijk overeengekomen dat de implementatie van de taal- en onderwijswetgeving ten aanzien van de Friese taal en cultuur een actievere sturing en uitvoering nodig heeft. De provincie vervult die taak vanuit haar wettelijke verantwoordelijkheid en geeft daar door haar rol als ‘Taalskipper’ sturing aan, onder andere met het Deltaplan Frysk. In het kader van de Wet gebruik Friese taal coördineert en regisseert de provincie de totstandkoming en uitvoering van de langetermijnagenda voor het Fries, samen met de andere Friese bestuursorganen. Daartoe organiseert de provincie structureel het bestuurlijke overleg ‘mei-inoar foar it Frysk’ en adviseert zij over taalbeleidsplannen en verordeningen.
De positie van het Fries in het onderwijs is door de uitvoering van het Taalplan Frysk helemaal in kaart gebracht. Van alle scholen is een tijdelijk profiel vastgesteld, dat aangeeft hoe zij momenteel aan de kerndoelen voldoen. In 2018 zijn we gestart met een begeleidingsprogramma voor scholen om hen te stimuleren en te helpen om de nog niet behaalde kerndoelen in de toekomst wel te behalen. In 2019 zal de tweede vaststellingsronde van het Taalplan Frysk worden voorbereid, met schoolbezoeken in de schooljaren 2020-21 en 2021-22, zodat scholen met ingang van de schooljaren 2021-22 en 2022-23 (na afloop van de huidige tijdelijke vaststelling voor 4 jaar) opnieuw een vastgesteld profiel krijgen.
De kerndoelen voor het vak Fries in het primair en voortgezet onderwijs worden in 2019 vernieuwd, in samenhang met de landelijke curriculumherziening. Na consultatie van het onderwijsveld zal een voorstel voor nieuwe kerndoelen Fries ter vaststelling aan Provinciale Staten worden voorgelegd.
Het Deltaplan Frysk voorziet in de infrastructuur van voorzieningen, functies en organisaties (de Basisvoorziening) die de doorgaande meertalige leerlijn van peuter tot promovendus faciliteert. Wij werken verder aan het creëren van locaties waar die doorgaande meertalige leerlijn op dezelfde plaats aanwezig is (Basisvoorziening Plus). Het onderdeel Digitale Helpmiddels van het Deltaplan Frysk, waarmee wij de positie van de Friese taal in de digitale omgeving versterken, voeren we uit in samenwerking met onder andere vertegenwoordigers uit onderwijs, de creatieve industrie, de wetenschap, de taalbevordering, de media en de bibliotheken.
In 2019 zal de nieuwe Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer (BFTK) van kracht worden. Daarmee geeft de provincie met het Rijk invulling aan afspraken die gemaakt zijn in het kader van het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden. Veel afspraken zijn aanvullend op de taal- en onderwijswetgeving en het provinciale coalitieakkoord. Deze afspraken versterken het beleid op terreinen als de Friestalige regionale omroep, de Friese literatuur, de cultuur, de positie van het Fries in het sociale domein en op het gebied van de internationale contacten.
Lân fan Taal heeft gefungeerd als aanjager van vernieuwing in (taal)beleid en als een sprekend voorbeeld van een integrale benadering, waarin beleidsvelden als cultuur, onderwijs, taal, media, letteren en erfgoed met elkaar verbonden zijn. De dragende partijen van Lân fan taal hebben zich verenigd in de taalalliantie (Afûk, Tresoar, FA, Omrop Fryslân, HCL, Tryater en RuG) en hebben aangegeven de werkwijze van Lân fan taal te willen continueren voor de komende jaren.

Welke resultaten willen we in 2019 behalen?

  • Als Taalskipper de positie en het gebruik van de Friese taal (en de streektalen) borgen en bevorderen in de maatschappelijke domeinen zoals benoemd in het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden en de Wet gebruik Friese taal.
  • De rol van Taalskipper van de provincie wordt in 2019 in samenwerking met het Rijk geëvalueerd.
  • In 2019 komt er een advies over de tolkenproblematiek ten aanzien van het Fries in de rechtspraak. Er zal in samenwerking met onder andere de Rechtbank Noord-Nederland een werkgroep Friese tolken opgezet worden.
  • Beginnen met de uitvoering van de nieuwe Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer 2019 – 2023.
  • Een inhoudelijk advies over een eigentijds leerplan Fries opleveren.
  • Nieuwe kerndoelen voor het vak Fries voor het basis- en het voortgezet onderwijs ter vaststelling voorleggen aan Provinciale Staten, in afstemming met het Rijk.
  • Bevorderen van de ontwikkeling, het onderhoud en het gebruik van digitale hulpmiddelen voor het Fries.
  • In 2019 brengen wij in overleg met het ministerie van VWS in kaart welke Friestalige hulpmiddelen voor zorginstellingen/ziekenhuizen reeds bestaan en welke behoefte er is.
  • Bepalen hoe bij de ontwikkeling van zorghulpmiddelen (bijvoorbeeld zorgrobots, animatiefilmpjes over behandeling) de Friese taal kan worden meegenomen.
  • De dragende partijen van Lân fan Taal, verenigd in de Taalalliantie, blijven op het gebied van meertaligheid samenwerken aan Fryslân als kennis- en publiekscentrum, de oprichting van een productiehuis voor meertalig jong talent, en een gezamenlijke wetenschappelijke agenda.
  • Bezoekerscentrum Obe is een bruisend podium voor (Friese) taal en literatuur.
  • Borging van de verscheidenheid aan Friestalige literaire tijdschriften en het stimuleren en promoten van het aanbod en de kwaliteit van de Friese literatuur.
  • Het Europees Netwerk op het gebied van taalplanning en onderzoek op het gebied van meertaligheid versterken, in de structuur van het Network to Promote Linguistic Diversity en in afstemming met de betrokken Friese organisaties.
  • Er ontstaan meer en/of grotere Fries- of tweetalige centra voor kinderopvang en peuterspeelzalen, zodat het percentage kinderen dat op Fries- en tweetalige peuterspeelzalen en centra wordt opgevangen op het totaal hoger is.

Wat mag het kosten?

Eerste bestuursrapportage

Gewenste resultaten

Beleid

  • Het gewenste resultaat zoals in de begroting is gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald
  • Het voorgenomen gewenst resulaat zoals beschreven in de begroting is Inhoudelijk niet gehaald

Tijd

  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald
  • Het voorgenomen gewenste resulaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald

Geld

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  Beleid Tijd Geld
1 Als Taalskipper de positie en het gebruik van de Friese taal (en de streektalen) borgen en bevorderen in de maatschappelijke domeinen zoals benoemd in het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden en de Wet gebruik Friese taal.
2 De rol van Taalskipper van de provincie wordt in 2019 in samenwerking met het Rijk geëvalueerd.
3 In 2019 komt er een advies over de tolkenproblematiek ten aanzien van het Fries in de rechtspraak. Er zal in samenwerking met onder andere de Rechtbank Noord-Nederland een werkgroep Friese tolken opgezet worden.
4 Beginnen met de uitvoering van de nieuwe Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer 2019 – 2023.
5 Een inhoudelijk advies over een eigentijds leerplan Fries opleveren.
6 Nieuwe kerndoelen voor het vak Fries voor het basis- en het voortgezet onderwijs ter vaststelling voorleggen aan Provinciale Staten, in afstemming met het Rijk.
7 Bevorderen van de ontwikkeling, het onderhoud en het gebruik van digitale hulpmiddelen voor het Fries.
8 In 2019 brengen wij in overleg met het ministerie van VWS in kaart welke Friestalige hulpmiddelen voor zorginstellingen/ziekenhuizen reeds bestaan en welke behoefte er is.
9 Bepalen hoe bij de ontwikkeling van zorghulpmiddelen (bijvoorbeeld zorgrobots, animatiefilmpjes over behandeling) de Friese taal kan worden meegenomen.
10 De dragende partijen van Lân fan Taal, verenigd in de Taalalliantie, blijven op het gebied van meertaligheid samenwerken aan Fryslân als kennis- en publiekscentrum, de oprichting van een productiehuis voor meertalig jong talent, en een gezamenlijke wetenschappelijke agenda.
11 Bezoekerscentrum Obe is een bruisend podium voor (Friese) taal en literatuur.
12 Borging van de verscheidenheid aan Friestalige literaire tijdschriften en het stimuleren en promoten van het aanbod en de kwaliteit van de Friese literatuur.
13 Het Europees Netwerk op het gebied van taalplanning en onderzoek op het gebied van meertaligheid versterken, in de structuur van het Network to Promote Linguistic Diversity en in afstemming met de betrokken Friese organisaties.
14 Er ontstaan meer en/of grotere Fries- of tweetalige centra voor kinderopvang en peuterspeelzalen, zodat tenminste 50% van de kinderen die naar een vorm van kinderopvang gaat, op een Friese- of tweetalige locatie wordt opgevangen. (*)
(*) Dit resultaat is aangepast naar aanleiding van uw motie bij de begrotingsbehandeling over het smarter formuleren van de doelstelling in paragraaf 5.3. Met brief 01627526 hebben we u hierover geïnformeerd.

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2019 Prognose 2019
Deltaplan: Implementatie Taalwet Aantal gemeenten met een verordening Fries taalgebruik 90%
Percentage gemeenten met vastgestelde nota taalbeleid 90%
Is er in afsteming met de Friese gemeenten een langetermijnagenda voor het Fries opgesteld Langetermijnagenda gereed
Onderwijs Vaststellen van nieuwe kerndoelen voor het vak Fries door Provinciale Staten Nieuwe kerndoelen Fries vastgesteld
Tweede fase van Taalplan Frysk Start aanbestedingsprocedure
Wijziging bestaande beleidsregel
Letteren Wij stellen in 2019 Friese schrijversbeurzen beschikbaar. 5
Taalbelied Eind 2019 is er een advies over de tolkenproblematiek Advies gereed
Eind 2019 ligt er een inventarisatie ten aanzien van de mogelijkheden en de verdere toepasbaarheid van het Fries in de zorg. Ligt er in afstemming met de gemeenten een langetermijnagenda voor het Fries Inventarisatie gereed
Prijzenbeleid In 2019 worden er provinciale prijzen op het gebied van literatuur uitgereikt en wordt er wederom een Frysk Diktee georganiseerd 3 prijzen en organisatie Frysk Diktee
Deltaplan Fries (Basisvoorziening doorgaande leerlijn meertaligheid) Percentage leerlingen dat drietalig basisonderwijs volgt Neemt toe met 5% (*)
Deltaplan Fries: Basisvoorziening Plus Aantal plekken in de provincie met een doorgaande meertalige leerlijn van voorschools tot en met voortgezet onderwijs 3

Toelichting:

(*) Deze indicator is aangepast naar aanleiding van uw motie bij de begrotingsbehandeling over het smarter formuleren van de doelstelling in paragraaf 5.3. Met brief 01627526 hebben we u hierover geïnformeerd.

Kerndoelen:
De herziening van de kerndoelen voor het vak Fries is een wettelijke taak van de provincie en loopt via het traject Kurrikulum.frl. Daarbij wordt gewerkt volgens de landelijke aanpak van de andere kerndoelen binnen het onderwijs, waarvoor het Rijk het traject Curriculum.nu heeft opgezet. Via Kurrikulum.frl worden eerst zogenaamde bouwstenen ontwikkeld door een ontwikkelteam van leraren uit het primair en voortgezet onderwijs, schoolleiders uit Fryslân en in samenwerking met taalspecialisten van buiten de school. Die bouwstenen zullen volgens verwachting begin 2020 gereed zijn en daarmee wordt de ‘ontwikkelfase’ afgesloten. Nadat de bouwstenen zijn opgeleverd begint de ‘realisatiefase’, waarbij de bouwstenen verder zullen worden uitgewerkt tot kerndoelen of eindtermen. Nadat de realisatiefase achter de rug is, kan er pas politieke besluitvorming over de nieuwe kerndoelen plaatsvinden. In het kader van dit herzieningstraject is er nauwe afstemming tussen het Rijk en de provincie omdat het zeer wenselijk is dat het onderwijsveld voor beide trajecten dezelfde werkwijze kan volgen. Het Rijk is daarbij leidend. Vanwege de vernieuwende maar tegelijkertijd complexe aanpak van deze vernieuwing (de gewenste betrokkenheid van het onderwijsveld kost veel tijd), wordt politieke besluitvorming pas verwacht in 2021 (primair onderwijs) en 2022 (voortgezet onderwijs).

Taalplan Frysk:
De wijziging van de Beleidsregel kan nog niet worden opgestart, de herziening van de kerndoelen is daar van grote invloed op. Daardoor kan de Beleidsregel pas na de politieke besluitvorming in 2022 worden gewijzigd, maar eerder is ook niet noodzakelijk.

Print deze pagina