Programma 5: Mienskip

5.3 Taal, media, onderwijs en letteren

Wat willen we bereiken?

De provincie Fryslân is met het Rijk overeengekomen dat de implementatie van de taal- en onderwijswetgeving ten aanzien van de Friese taal en cultuur een actievere sturing en uitvoering nodig heeft. De provincie vervult die taak vanuit haar wettelijke verantwoordelijkheid en geeft daar door haar rol als ‘Taalskipper’ sturing aan, onder andere met het Deltaplan Frysk. In het kader van de Wet gebruik Friese taal coördineert en regisseert de provincie de totstandkoming en uitvoering van de langetermijnagenda voor het Fries, samen met de andere Friese bestuursorganen. Daartoe organiseert de provincie structureel het bestuurlijke overleg ‘mei-inoar foar it Frysk’ en adviseert zij over taalbeleidsplannen en verordeningen.
De positie van het Fries in het onderwijs is door de uitvoering van het Taalplan Frysk helemaal in kaart gebracht. Van alle scholen is een tijdelijk profiel vastgesteld, dat aangeeft hoe zij momenteel aan de kerndoelen voldoen. In 2018 zijn we gestart met een begeleidingsprogramma voor scholen om hen te stimuleren en te helpen om de nog niet behaalde kerndoelen in de toekomst wel te behalen. In 2019 zal de tweede vaststellingsronde van het Taalplan Frysk worden voorbereid, met schoolbezoeken in de schooljaren 2020-21 en 2021-22, zodat scholen met ingang van de schooljaren 2021-22 en 2022-23 (na afloop van de huidige tijdelijke vaststelling voor 4 jaar) opnieuw een vastgesteld profiel krijgen.
De kerndoelen voor het vak Fries in het primair en voortgezet onderwijs worden in 2019 vernieuwd, in samenhang met de landelijke curriculumherziening. Na consultatie van het onderwijsveld zal een voorstel voor nieuwe kerndoelen Fries ter vaststelling aan Provinciale Staten worden voorgelegd.
Het Deltaplan Frysk voorziet in de infrastructuur van voorzieningen, functies en organisaties (de Basisvoorziening) die de doorgaande meertalige leerlijn van peuter tot promovendus faciliteert. Wij werken verder aan het creëren van locaties waar die doorgaande meertalige leerlijn op dezelfde plaats aanwezig is (Basisvoorziening Plus). Het onderdeel Digitale Helpmiddels van het Deltaplan Frysk, waarmee wij de positie van de Friese taal in de digitale omgeving versterken, voeren we uit in samenwerking met onder andere vertegenwoordigers uit onderwijs, de creatieve industrie, de wetenschap, de taalbevordering, de media en de bibliotheken.
In 2019 zal de nieuwe Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer (BFTK) van kracht worden. Daarmee geeft de provincie met het Rijk invulling aan afspraken die gemaakt zijn in het kader van het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden. Veel afspraken zijn aanvullend op de taal- en onderwijswetgeving en het provinciale coalitieakkoord. Deze afspraken versterken het beleid op terreinen als de Friestalige regionale omroep, de Friese literatuur, de cultuur, de positie van het Fries in het sociale domein en op het gebied van de internationale contacten.
Lân fan Taal heeft gefungeerd als aanjager van vernieuwing in (taal)beleid en als een sprekend voorbeeld van een integrale benadering, waarin beleidsvelden als cultuur, onderwijs, taal, media, letteren en erfgoed met elkaar verbonden zijn. De dragende partijen van Lân fan taal hebben zich verenigd in de taalalliantie (Afûk, Tresoar, FA, Omrop Fryslân, HCL, Tryater en RuG) en hebben aangegeven de werkwijze van Lân fan taal te willen continueren voor de komende jaren.

Welke resultaten willen we in 2019 behalen?

  • Als Taalskipper de positie en het gebruik van de Friese taal (en de streektalen) borgen en bevorderen in de maatschappelijke domeinen zoals benoemd in het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden en de Wet gebruik Friese taal.
  • De rol van Taalskipper van de provincie wordt in 2019 in samenwerking met het Rijk geëvalueerd.
  • In 2019 komt er een advies over de tolkenproblematiek ten aanzien van het Fries in de rechtspraak. Er zal in samenwerking met onder andere de Rechtbank Noord-Nederland een werkgroep Friese tolken opgezet worden.
  • Beginnen met de uitvoering van de nieuwe Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer 2019 – 2023.
  • Een inhoudelijk advies over een eigentijds leerplan Fries opleveren.
  • Nieuwe kerndoelen voor het vak Fries voor het basis- en het voortgezet onderwijs ter vaststelling voorleggen aan Provinciale Staten, in afstemming met het Rijk.
  • Bevorderen van de ontwikkeling, het onderhoud en het gebruik van digitale hulpmiddelen voor het Fries.
  • In 2019 brengen wij in overleg met het ministerie van VWS in kaart welke Friestalige hulpmiddelen voor zorginstellingen/ziekenhuizen reeds bestaan en welke behoefte er is.
  • Bepalen hoe bij de ontwikkeling van zorghulpmiddelen (bijvoorbeeld zorgrobots, animatiefilmpjes over behandeling) de Friese taal kan worden meegenomen.
  • De dragende partijen van Lân fan Taal, verenigd in de Taalalliantie, blijven op het gebied van meertaligheid samenwerken aan Fryslân als kennis- en publiekscentrum, de oprichting van een productiehuis voor meertalig jong talent, en een gezamenlijke wetenschappelijke agenda.
  • Bezoekerscentrum Obe is een bruisend podium voor (Friese) taal en literatuur.
  • Borging van de verscheidenheid aan Friestalige literaire tijdschriften en het stimuleren en promoten van het aanbod en de kwaliteit van de Friese literatuur.
  • Het Europees Netwerk op het gebied van taalplanning en onderzoek op het gebied van meertaligheid versterken, in de structuur van het Network to Promote Linguistic Diversity en in afstemming met de betrokken Friese organisaties.
  • Er ontstaan meer en/of grotere Fries- of tweetalige centra voor kinderopvang en peuterspeelzalen, zodat het percentage kinderen dat op Fries- en tweetalige peuterspeelzalen en centra wordt opgevangen op het totaal hoger is.

Wat mag het kosten?

Eerste bestuursrapportage

(*) Dit resultaat is aangepast naar aanleiding van uw motie bij de begrotingsbehandeling over het smarter formuleren van de doelstelling in paragraaf 5.3. Met brief 01627526 hebben we u hierover geïnformeerd.

Tweede bestuursrapportage

Gewenste resultaten

Beleid

  • Het gewenste resultaat zoals in de begroting is gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald
  • Het voorgenomen gewenst resulaat zoals beschreven in de begroting is Inhoudelijk niet gehaald

Tijd

  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald
  • Het voorgenomen gewenste resulaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald

Geld

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  Beleid Tijd Geld
1 Als Taalskipper de positie en het gebruik van de Friese taal (en de streektalen) borgen en bevorderen in de maatschappelijke domeinen zoals benoemd in het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden en de Wet gebruik Friese taal.
2 De rol van Taalskipper van de provincie wordt in 2019 in samenwerking met het Rijk geëvalueerd.
3 In 2019 komt er een advies over de tolkenproblematiek ten aanzien van het Fries in de rechtspraak. Er zal in samenwerking met onder andere de Rechtbank Noord-Nederland een werkgroep Friese tolken opgezet worden.
4 Beginnen met de uitvoering van de nieuwe Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer 2019 – 2023.
5 Een inhoudelijk advies over een eigentijds leerplan Fries opleveren.
6 Nieuwe kerndoelen voor het vak Fries voor het basis- en het voortgezet onderwijs ter vaststelling voorleggen aan Provinciale Staten, in afstemming met het Rijk.
7 Bevorderen van de ontwikkeling, het onderhoud en het gebruik van digitale hulpmiddelen voor het Fries.
8 In 2019 brengen wij in overleg met het ministerie van VWS in kaart welke Friestalige hulpmiddelen voor zorginstellingen/ziekenhuizen reeds bestaan en welke behoefte er is.
9 Bepalen hoe bij de ontwikkeling van zorghulpmiddelen (bijvoorbeeld zorgrobots, animatiefilmpjes over behandeling) de Friese taal kan worden meegenomen.
10 De dragende partijen van Lân fan Taal, verenigd in de Taalalliantie, blijven op het gebied van meertaligheid samenwerken aan Fryslân als kennis- en publiekscentrum, de oprichting van een productiehuis voor meertalig jong talent, en een gezamenlijke wetenschappelijke agenda.
11 Bezoekerscentrum Obe is een bruisend podium voor (Friese) taal en literatuur.
12 Borging van de verscheidenheid aan Friestalige literaire tijdschriften en het stimuleren en promoten van het aanbod en de kwaliteit van de Friese literatuur.
13 Het Europees Netwerk op het gebied van taalplanning en onderzoek op het gebied van meertaligheid versterken, in de structuur van het Network to Promote Linguistic Diversity en in afstemming met de betrokken Friese organisaties.
14 Er ontstaan meer en/of grotere Fries- of tweetalige centra voor kinderopvang en peuterspeelzalen, zodat tenminste 50% van de kinderen die naar een vorm van kinderopvang gaat, op een Friese- of tweetalige locatie wordt opgevangen.

Toelichting:

2. In overleg met en op verzoek van het Rijk is besloten om de evaluatie van Taalskipper te houden in 2021. De invulling van die rol is pas in 2018 echt van kracht geworden, dus een evaluatie in een te vroeg stadium heeft weinig zin. In 2021 is de huidige BFTK halverwege haar looptijd en is daarmee een geschikter moment.

6. De totstandkoming van nieuwe kerndoelen voor het vak Frysk is vertraagd doordat de realisatie veel meer tijd kost dan in eerste instantie ingeschat is. Provinciale Staten zijn daarover bij brief van 9 juli 2019 ‘Kurrikulumwerjsenning kearndoelen Frysk’ (met kenmerk 01678466) geïnformeerd.

7. De ontwikkeling van (nieuwe) digitale hulpmiddelen is volop in ontwikkeling. De implementatie van het Fries in de producten van Microsoft maakt daar een belangrijk onderdeel van uit. Omdat wij daarbij afhankelijk zijn van de medewerking en planning van Microsoft kunnen niet alle beschikbare financiële middelen dit jaar besteed worden en worden die doorgeschoven. Daarvoor is een begrotingswijziging bijgevoegd.

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2019 Prognose 2019
Deltaplan: Implementatie Taalwet Aantal gemeenten met een verordening Fries taalgebruik 90%
Percentage gemeenten met vastgestelde nota taalbeleid 90%
Is er in afsteming met de Friese gemeenten een langetermijnagenda voor het Fries opgesteld Langetermijnagenda gereed
Onderwijs Vaststellen van nieuwe kerndoelen voor het vak Fries door Provinciale Staten Nieuwe kerndoelen Fries vastgesteld
Tweede fase van Taalplan Frysk Start aanbestedingsprocedure
Wijziging bestaande beleidsregel
Letteren Wij stellen in 2019 Friese schrijversbeurzen beschikbaar. 5
Taalbelied Eind 2019 is er een advies over de tolkenproblematiek Advies gereed
Eind 2019 ligt er een inventarisatie ten aanzien van de mogelijkheden en de verdere toepasbaarheid van het Fries in de zorg. Ligt er in afstemming met de gemeenten een langetermijnagenda voor het Fries Inventarisatie gereed
Prijzenbeleid In 2019 worden er provinciale prijzen op het gebied van literatuur uitgereikt en wordt er wederom een Frysk Diktee georganiseerd 3 prijzen en organisatie Frysk Diktee
3 prijzen en organisatie Frysk Diktee Percentage leerlingen dat drietalig basisonderwijs volgt Neemt toe met 5%
Deltaplan Fries: Basisvoorziening Plus Aantal plekken in de provincie met een doorgaande meertalige leerlijn van voorschools tot en met voortgezet onderwijs 3

Toelichting:

Onderwijs
De totstandkoming van nieuwe kerndoelen voor het vak Frysk is vertraagd omdat de realisatie veel meer tijd kost dan in eerste instantie ingeschat is. Provinciale Staten zijn daarover bij brief van 9 juli 2019 ‘Kurrikulumwerjsenning kearndoelen Frysk’ (met kernmerk 01678466) geïnformeerd. De nieuwe beleidsregel kan pas worden vastgesteld als er nieuwe kerndoelen zijn. Eerder is daar ook geen noodzaak toe.

Jaarstukken

Wat wilden we bereiken?

De provincie Fryslân is met het Rijk overeengekomen dat de implementatie van de taal- en onderwijswetgeving ten aanzien van de Friese taal en cultuur een actievere sturing en uitvoering nodig heeft. De provincie vervult die taak vanuit haar wettelijke verantwoordelijkheid en geeft daar door haar rol als ‘Taalskipper’ sturing aan, onder andere met het Deltaplan Frysk. In het kader van de Wet gebruik Friese taal coördineert en regisseert de provincie de totstandkoming en uitvoering van de langetermijnagenda voor het Fries, samen met de andere Friese bestuursorganen. Daartoe organiseert de provincie structureel het bestuurlijke overleg ‘mei-inoar foar it Frysk’ en adviseert zij over taalbeleidsplannen en verordeningen.
De positie van het Fries in het onderwijs is door de uitvoering van het Taalplan Frysk helemaal in kaart gebracht. Van alle scholen is een tijdelijk profiel vastgesteld, dat aangeeft hoe zij momenteel aan de kerndoelen voldoen. In 2018 zijn we gestart met een begeleidingsprogramma voor scholen om hen te stimuleren en te helpen om de nog niet behaalde kerndoelen in de toekomst wel te behalen. In 2019 stond de voorbereiding van de tweede vaststellingsronde van het Taalplan Frysk op de planning, met schoolbezoeken in de schooljaren 2020-21 en 2021-22, zodat scholen met ingang van de schooljaren 2021-22 en 2022-23 (na afloop van de huidige tijdelijke vaststelling voor 4 jaar) opnieuw een vastgesteld profiel krijgen.
Het plan was dat de kerndoelen voor het vak Fries in het primair en voortgezet onderwijs in 2019 zouden worden vernieuwd, in samenhang met de landelijke curriculumherziening.
Het Deltaplan Frysk voorziet in de infrastructuur van voorzieningen, functies en organisaties (de Basisvoorziening) die de doorgaande meertalige leerlijn van peuter tot promovendus faciliteert. Het afgelopen jaar wilden we inzetten op het creëren van locaties waar die doorgaande meertalige leerlijn op dezelfde plaats aanwezig is (Basisvoorziening Plus). Het onderdeel Digitale Helpmiddels van het Deltaplan Frysk, waarmee wij de positie van de Friese taal in de digitale omgeving versterken, wilden we uitvoeren in samenwerking met onder andere vertegenwoordigers uit onderwijs, de creatieve industrie, de wetenschap, de taalbevordering, de media en de bibliotheken.
In 2019 is de nieuwe Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer (BFTK) van kracht geworden. Daarmee geeft de provincie met het Rijk invulling aan afspraken die gemaakt zijn in het kader van het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden. Veel afspraken zijn aanvullend op de taal- en onderwijswetgeving en het provinciale coalitieakkoord. Deze afspraken versterken het beleid op terreinen als de Friestalige regionale omroep, de Friese literatuur, de cultuur, de positie van het Fries in het sociale domein en op het gebied van de internationale contacten.
Lân fan Taal heeft gefungeerd als aanjager van vernieuwing in (taal)beleid en als een sprekend voorbeeld van een integrale benadering, waarin beleidsvelden als cultuur, onderwijs, taal, media, letteren en erfgoed met elkaar verbonden zijn. De dragende partijen van Lân fan taal hebben zich verenigd in de taalalliantie (Afûk, Tresoar, FA, Omrop Fryslân, HCL, Tryater en RuG) en hebben aangegeven de werkwijze van Lân fan taal te willen continueren voor de komende jaren.

Hebben we bereikt wat we wilden bereiken?

Beleidsvelden

Ligt de doelrealisatie op schema?

  • Beleid
    Geen afwijking. Naar verwachting wordt het doel gerealiseerd.
    Tijd
    Geen afwijking, de verwachting is dat het doel binnen de afgesproken tijd is/wordt gerealiseerd.
  • Beleid
    Mogelijk verwachte, maar nog geen zekere afwijking in de inhoudelijke doelrealisatie, waardoor het doel waarschijnlijk niet wordt gehaald.
    Tijd
    Mogelijk verwachte, maar nog geen zekere afwijking in de doelrealisatie binnen de tijd, waardoor het doel waarschijnlijk later wordt gehaald.
  • Beleid
    Het doel wordt (zo goed als) zeker niet bereikt.
    Tijd
    Doelrealisatie binnen de gestelde termijn wordt (zo goed als) zeker niet gerealiseerd.

Zijn de gewenste resultaten gehaald?

  • Beleid
    Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is gehaald.
    Tijd
    Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald.
  • Beleid
    Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald.
    Tijd
    Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald.
  • Beleid
    Het voorgenomen gewenste resultaat zoals beschreven in de begroting is inhoudelijk niet gehaald.
    Tijd
    Het voorgenomen gewenste resultaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald.

Zijn de kosten binnen het budget gebleven?

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan €50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan €50.000
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan €50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan €50.000).
  Ligt de doelrealisatie op schema? Zijn de gewenste resultaten behaald? Zijn de kosten binnen het budget gebleven?
5.3 Taal, media, onderwijs en letteren

Toelichting:

Vanuit de rol als Taalskipper heeft de provincie het afgelopen jaar de ontwikkelingen op taalgebied in de diverse domeinen gevolgd en acteerden wij gevraagd en ongevraagd op het gebied van taalbeleid. Een mooi succes is dat Microsoft de ondersteuning voor een Friese spellingscontrole aan zijn producten heeft toegevoegd. Tenslotte was Fryslân het afgelopen jaar voorzitter van het Network to Promote Linguistic Diversity (NPLD), waardoor verder kon worden ingezet op de versterking van dit netwerk.
Verder is Nyk de Vries voor de periode 2019 – 2021 benoemd als Dichter fan Fryslân.

Hebben we de gewenste resultaten bereikt?

Gewenste resultaten

Beleid

  • Het gewenste resultaat zoals in de begroting is gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is inhoudelijk niet geheel gehaald
  • Het voorgenomen gewenst resulaat zoals beschreven in de begroting is Inhoudelijk niet gehaald

Tijd

  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is binnen de afgesproken tijd gehaald
  • Het gewenste resultaat zoals geformuleerd in de begroting is niet geheel op tijd gehaald
  • Het voorgenomen gewenste resulaat zoals beschreven in de begroting is niet op tijd gehaald

Geld

  • T.a.v. het onderdeel geld is er geen afwijking (Overschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000 en Onderschrijding is kleiner dan 10% en kleiner dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van onderbesteding (Onderschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  • T.a.v. het onderdeel geld is er sprake van overbesteding (Overschrijding groter dan 10% en groter dan € 50.000).
  Beleid Tijd Geld
1 Als Taalskipper de positie en het gebruik van de Friese taal (en de streektalen) borgen en bevorderen in de maatschappelijke domeinen zoals benoemd in het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden en de Wet gebruik Friese taal.
2 De rol van Taalskipper van de provincie wordt in 2019 in samenwerking met het Rijk geëvalueerd.
3 In 2019 komt er een advies over de tolkenproblematiek ten aanzien van het Fries in de rechtspraak. Er zal in samenwerking met onder andere de Rechtbank Noord-Nederland een werkgroep Friese tolken opgezet worden.
4 Beginnen met de uitvoering van de nieuwe Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer 2019 – 2023.
5 Een inhoudelijk advies over een eigentijds leerplan Fries opleveren.
6 Nieuwe kerndoelen voor het vak Fries voor het basis- en het voortgezet onderwijs ter vaststelling voorleggen aan Provinciale Staten, in afstemming met het Rijk.
7 Bevorderen van de ontwikkeling, het onderhoud en het gebruik van digitale hulpmiddelen voor het Fries.
8 In 2019 brengen wij in overleg met het ministerie van VWS in kaart welke Friestalige hulpmiddelen voor zorginstellingen/ziekenhuizen reeds bestaan en welke behoefte er is.
9 Bepalen hoe bij de ontwikkeling van zorghulpmiddelen (bijvoorbeeld zorgrobots, animatiefilmpjes over behandeling) de Friese taal kan worden meegenomen.
10 De dragende partijen van Lân fan Taal, verenigd in de Taalalliantie, blijven op het gebied van meertaligheid samenwerken aan Fryslân als kennis- en publiekscentrum, de oprichting van een productiehuis voor meertalig jong talent, en een gezamenlijke wetenschappelijke agenda.
11 Bezoekerscentrum Obe is een bruisend podium voor (Friese) taal en literatuur.
12 Borging van de verscheidenheid aan Friestalige literaire tijdschriften en het stimuleren en promoten van het aanbod en de kwaliteit van de Friese literatuur.
13 Het Europees Netwerk op het gebied van taalplanning en onderzoek op het gebied van meertaligheid versterken, in de structuur van het Network to Promote Linguistic Diversity en in afstemming met de betrokken Friese organisaties.
14 Er ontstaan meer en/of grotere Fries- of tweetalige centra voor kinderopvang en peuterspeelzalen, zodat tenminste 50% van de kinderen die naar een vorm van kinderopvang gaat, op een Friese- of tweetalige locatie wordt opgevangen. (*)

Toelichting:

1. Vanuit de rol als Taalskipper worden de ontwikkelingen op taalgebied in de diverse domeinen gevolgd en acteren wij gevraagd en ongevraagd op het gebied van taalbeleid. Zo wordt met het Taalplan Frysk het Friestalig onderwijs voor de lange termijn vernieuwd. Ook met gemeenten wordt een Langetermijnagenda voor gebruik van het Fries in het openbaar bestuur opgesteld. Vooruitlopend op de uitkomsten van het onderzoek naar de voordelen van het gebruik van het Fries in de economische sector, hebben reeds enkele supermarkten – met steun van de provincie – het Fries in hun winkels geïntroduceerd.
Provinciale Staten zijn op 4 februari 2020 met brief 01729609 over deze problematiek geïnformeerd.
2. Aangezien de rol van Taalskipper pas in 2018 echt van kracht is geworden, is het afgelopen jaar op verzoek van het Rijk besloten de evaluatie van Taalskipper in 2021 te houden. In 2021 is de huidige BFTK halverwege haar looptijd en is 2021 daarmee een geschikter moment. De evaluatie wordt zo veel mogelijk afgestemd op de monitoring van implementatie van het Europees Handvest en het Europees Kaderverdrag dat in 2021 plaats zal vinden. Hierbij zal ook het adviesorgaan DINGtiid betrokken worden.
3. Verbeteringen in het gebruik van het Fries in de rechtszaal kan de provincie niet afdwingen, maar kan alleen tot stand komen in goed overleg met de rechtbank. Onze inzet is een betere (passieve) beheersing van het Fries bij de rechtbank en het OM. Door personele wisselingen bij de Rechtbank Noord Nederland heeft het bereiken van dit resultaat vertraging opgelopen. De inzet van tolken zien wij als second best oplossing. Op dit moment is er maar één beëdigde tolk Frysk en dat maakt die positie kwetsbaar. De provincie is nu bezig met de voorbereidingen voor het opleiden van (extra) tolken bij de rechtbank. Provinciale Staten zijn op 4 februari 2020 met brief 01729609 over deze problematiek geïnformeerd.
5. Het inhoudelijk advies over een eigentijds leerplan Fries is enigszins vertraagd. De twee bouwstenen voor dit advies (de curriculumherziening en de themarapportage Fries ‘Sizzen is neat mar dwaan is in ding’ van de onderwijsinspectie (deze is pas verschenen in december 2019)) waren beiden ook vertraagd. Bovendien wordt ook de inbreng vanuit de scholen en onderwijsinstellingen nog bij het advies betrokken.
6. De totstandkoming van nieuwe kerndoelen voor het vak Frysk is vertraagd doordat de realisatie veel meer tijd kost dan in eerste instantie was ingeschat. Provinciale Staten zijn daarover bij brief van 9 juli 2019 ‘Kurrikulumwersjenning kearndoelen Frysk’ (met kenmerk 01678466) geïnformeerd. De definitieve politieke besluitvorming over de kerndoelen is nog steeds voorzien in 2021 en 2022, zowel bij het Rijk als de provincie.
7. De ontwikkeling van (nieuwe) digitale hulpmiddelen is volop in ontwikkeling. De implementatie van het Fries in de producten van Microsoft maakt daar een belangrijk onderdeel van uit. Een mooi succes is dat Microsoft de ondersteuning voor een Friese spellingscontrole aan zijn producten heeft toegevoegd.
8 en 9. De Afûk heeft het afgelopen jaar beide zaken in kaart gebracht en zal daar begin 2020 over rapporteren. Op basis van deze rapportage wordt bekeken hoe de doorontwikkeling van van Friestalige zorghulpmiddelen verder  vorm kan worden gegeven.
10. De totstandkoming van een taalproductiehuis maakte onderdeel uit van de beleidsnota Nij Poadium. Naar aanleiding van de besluitvorming daarover wordt de wijze van realisatie (in 2020) nader uitgedacht en uitgewerkt.
12. De provincie heeft ook dit jaar weer bijgedragen aan het uitgeven van de tijdschriften De Moanne  en Ensafh., Het dichterscollectief Rixt (50 dichters) en it Skriuwersboun (met 126 aangesloten leden kregen het afgelopen jaar een financiële ondersteuning voor hun activiteiten. Het Nederlandse Boekenweekgeschenk is dit jaar net als in 2018  weer in het Fries uitgegeven. Tijdens het Festival Explore the North is Nyk de Vries voor de periode 2019 – 2021 als Dichter fan Fryslân geïnstalleerd. Verder zijn er Sutelaksjes en boekenmarkten georganiseerd in Fryslân.
In 2019 heeft Leeuwarden -Fryslân de titel Unesco City of Literature ontvangen. Dit is een geweldige erkenning en stimulans is voor het Frysk en de meertaligheid van onze provincie. Op internationaal niveau wordt het Friese boek en schrijvers en dichters gepromoot op de Frankfurter Buchmesse.
13. In 2019 was Fryslân voorzitter van het Network to Promote Linguistic Diversity (NPLD). Hierdoor kon verder worden ingezet op de versterking van dit netwerk. Het NPLD bestaat uit overheden uit verschillende Europese taalregio’s en andere taalgerelateerde organisaties. Vanuit Fryslân zijn dit  Mercator, de Afûk, NHL Stenden en it Europeesk Buro foar Lytse Talen (EBLT)). Het doel van het NPLD is om in Europa meer bewustzijn te krijgen over het belang van taalverscheidenheid. In 2019 zijn verschillende werkgroepen opgezet om de reeds eerder geformuleerde European Roadmap for linguistic diversity te concretiseren. In 2019 is een Friese docent te gast geweest bij de door de Europese Commissie georganiseerde onderwijstop. Hiermee is het schoolvak Fries zichtbaarder gemaakt is in de Europese context.

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2019 Realisatie 2019
Deltaplan: Implementatie Taalwet Aantal gemeenten met een verordening Fries taalgebruik 90% 100%
Percentage gemeenten met vastgestelde nota taalbeleid 90% 90%
Is er in afstemming met de Friese gemeenten een langetermijnagenda voor het Fries opgesteld Langetermijnagenda gereed Gerealiseerd
Onderwijs Vaststellen van nieuwe kerndoelen voor het vak Fries door Provinciale Staten Nieuwe kerndoelen Fries vastgesteld Volgt later, zie toelichting.
Tweede fase van Taalplan Frysk Start aanbestedingsprocedure Gerealiseerd
Wijziging bestaande beleidsregel Volgt later, zie toelichting.
Letteren Wij stellen in 2019 Friese schrijversbeurzen beschikbaar. 5 Gerealiseerd, zie ook toelichting
Taalbelied Eind 2019 is er een advies over de tolkenproblematiek Advies gereed Volgt later, zie ook toelichting.
Eind 2019 ligt er een inventarisatie ten aanzien van de mogelijkheden en de verdere toepasbaarheid van het Fries in de zorg. Ligt er in afstemming met de gemeenten een langetermijnagenda (LTA) voor het Fries. Inventarisatie gereed De zorginventarisatie wordt het eerste kwartaal van 2020 opgeleverd. De LTA is gereed.
Prijzenbeleid In 2019 worden er provinciale prijzen op het gebied van literatuur uitgereikt en wordt er wederom een Frysk Diktee georganiseerd 3 prijzen en organisatie Frysk Diktee Gerealiseerd
Deltaplan Fries (Basisvoorziening doorgaande leerlijn meertaligheid) Percentage leerlingen dat drietalig basisonderwijs volgt Neemt toe met 5% Gerealiseerd
Deltaplan Fries: Basisvoorziening Plus Aantal plekken in de provincie met een doorgaande meertalige leerlijn van voorschools tot en met voortgezet onderwijs 3 Gerealiseerd

Toelichting:

Deltaplan: implementatie Taalwet
Er zijn dertien Friese gemeenten  gehouden aan het opstellen van een taalverordening en taalbeleidsplan onder de Wet gebruik Friese taal (Wgft). Alle deze gemeenten hebben sinds de invoering van de Wgft in 2014 aan die verplichting voldaan. In drie gemeenten wordt momenteel het bestaande taalbeleid vernieuwd. In de nieuwe gemeente Noardeast-Fryslân is nieuw taalbeleid nodig na de herindeling. Naar verwachting wordt in deze gemeente begin 2020 het nieuwe taalbeleid vastgesteld.
In Súdwest-Fryslân ligt een concept voor het nieuwe taalbeleid bij het college van B&W.
In Opsterland wordt het beleid uit de afgelopen periode aangehouden, terwijl eind 2019 begonnen is aan het schrijven van nieuw beleid. Hiervoor heeft de gemeente Opsterland een beroep gedaan op de provinciale regeling Mei-inoar foar it Frysk.
De Langetermijnagenda voor het Fries (LTA2030) heeft de afgelopen anderhalf jaar vorm gekregen in een notitie en een uitvoeringsagenda. Op initiatief van de Commissaris van de Koning vindt begin 2020 nog een werkbezoek aan Luxemburg plaats met de deelnemers aan het overleg over de LTA, waarna in het voorjaar van 2020 de agenda definitief kan worden vastgesteld in het Bestuurlijk Overleg Mei inoar foar it Frysk.

Onderwijs
Zoals bij resultaat 6 al is gemeld is de totstandkoming van nieuwe kerndoelen voor het vak Frysk is vertraagd. De wijziging van de beleidsregel is als gevolgd daarvan nog niet gebeurd.

Tolkenproblematiek
Zie de toelichting onder resultaat 3.

Letteren
Gebruik van de regelingen: Er zijn in 2019 drie schrijversbeurzen toegekend (toegekend die aan de regeling voldeden). Daarnaast zijn op het gebied van letteren zes subsidies voor Frysk toaniel verleend, twee subsidies ter promotie van Fries literatuur, zes subsidies voor het vertalen en bewerken en zijn 28 uitgaven van Friese literatuur gesubsidieerd.

Prijzenbeleid
De volgende prijzen zijn in 2019 uitgereikt: Bernlefpriis, Gysbert Japicxpriis. Tevens is de Dichter fan Fryslân benoemd en is het Frysk Diktee georganiseerd.

Deltaplan Fries (Basisvoorziening doorgaande leerlijn meertaligheid)
Er zijn vier drietalige scholen bijgekomen. Het percentage leerlingen dat 3-talig onderwijs volgt is gestegen van 15% naar 20%.

Deltaplan Fries: Basisvoorziening Plus
In Burgum, Damwâld, Waskemar, Koudum en Franeker is  een Basisvoorziening Plus.

Wat heeft het gekost?

Bekijk uitgebreide tabel

  • Exploitatie - Bedragen x € 1.000,-
  • Lasten
  • Structurele budgetten
  • Tijdelijke budgetten
  • Voorzieningen
  • Totaal lasten
  • Baten
  • Structurele budgetten
  • Tijdelijke budgetten
  • Totaal baten
  • Saldo van lasten en baten
  • Mutatie tijdelijke budgetten
  • Resultaat van lasten en baten
  • Realisatie 2018
  • 5.584
  • 5.251
  • 1
  • 10.836
  • 7
  • 3
  • 10
  • 10.826
  • 39
  • 10.865
  • Begroting 2019 na wijziging
  • 5.935
  • 4.153
  • 0
  • 10.089
  • 0
  • 337
  • 337
  • 9.751
  • -136
  • 9.615
  • Rekening 2019
  • 5.861
  • 3.776
  • 1
  • 9.638
  • 1
  • 363
  • 363
  • 9.275
  • 76
  • 9.350
  • Saldo begroting en rekening
  • 74
  • 377
  • 0
  • 451
  • -1
  • -25
  • -26
  • 477
  • -212
  • 265

Toelichting:

Per saldo is er een resultaat van € 265.000,- in dit beleidsveld.

Structurele budgetten
De lagere lasten van € 74.000,- betreffen voor € 54.000,- Boeken fan Fryslân (dit betreft de laatste termijn van een subsidie) en voor € 16.000,- vrijval op een aantal budgetten waarvan geplande opdrachten niet tot besteding zijn gekomen.

Tijdelijke budgetten
De lagere lasten van € 377.000,- betreffen voor € 212.000,- verplichtingen die in latere jaren tot besteding komen en de hogere baten betreffen € 25.000,- inkomsten die niet in de begroting waren opgenomen. De resterende € 190.000,- betreft voor € 72.000,- Deltaplan Frysk Plus, voor € 64.000,- Taalbeleid, voor € 15.000,- Implementatie taalwet, voor € 14.000,- Prijzenbeleid, voor € 13.000,- Digitale hulpmiddelen Frysk en voor € 10.000,- Deltaplan Frysk Basis.

Bij het deltaplan Frysk is € 72.000,- niet tot besteding komen, omdat de  curriculumherziening vertraagd is. Verder is een incidentele subsidie in december gehonoreerd, maar met een lagere begroting dan waarmee rekening gehouden was. Bij het Taalbeleid is € 64.000,- vrijval omdat de kosten voor de voorbereiding van City of Literature lager uitvielen. Daarnaast is een incidenteel subsidieverzoek (nieuwe vertaling van de Bijbel in het Fries) weliswaar gehonoreerd, maar is de beschikking abusievelijk in 2020 verstuurd. Nu de verzending van de beschikking in 2020 plaatsgevonden heeft, komen conform de regelgeving de kosten ten laste van 2020 en zijn de middelen 2019 vrijgevallen in het rekeningsaldo. In een begrotingswijziging bij de jaarstukken wordt aan Provinciale Staten voorgesteld om deze subsidies alsnog uit het rekeningsaldo te voldoen.

De vrijval op de overige budgetten is ontstaan door minder aanvragen op de subsidieregeling en een aantal opdrachten die niet tot besteding zijn gekomen.

Voorzieningen
Dit betreft de voorziening Jorritsma Boschmafonds. Uit het Jorritsma-Boschmafonds, een legaat dat door de provincie Fryslân wordt beheerd sinds de jaren zestig, wordt vanaf 2011, eens in de vier jaar uit de renteopbrengsten van het stamkapitaal, aan jonge mensen met een laag of geen inkomen een bijdrage toegekend. De bijdrage is bedoeld als tegemoetkoming in de studiekosten in het volgen van een opleiding in het voorgezet onderwijs- of het middelbaar- of hoger beroepsonderwijs. In 2019 is de subsidieregeling opengesteld en zijn er 14 aanvragen  gehonoreerd. De regeling zal naar verwachting weer worden opgesteld in 2023.

  • GS budgetautorisatie
  • Lasten
  • AFUK
  • AU Friese taal voortgezet onderwijs
  • Boeken fan Fryslan
  • Cedin Frysk bernetydskrift Tsjek
  • Cedin Frysk jongereintydskrift LinKk
  • Cedin Frysk yn it underwiis
  • Cedin Fryske skoalleradio en TV
  • CSG Liudger MFU/MVO
  • Dichter fan Fryslan
  • Dingtiid Orgaan voor de Friese taal
  • Europees buro foar lytse talen (EBLT)
  • Friese taal materiele instandhouding in onderwijs
  • Friese taal Rijk
  • Fryske Akademy
  • Fryske literer tydskrift De Moanne
  • Fryske Rie
  • It Frysk Amateur Toaniel (IFAT)
  • Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens
  • Network to Promote Linguistic Diversity NPLD
  • NHL Kennis en Bedrijfsnetwerk taalcoordinatoren
  • NHL Learare-opliedings Frysk
  • Omrop Fryslan
  • Ried fan Fryske beweging
  • Sintrum Frysktalige Berne-opfang SFBO
  • St Gysbert Japicx-hus
  • St Hispel Frysk literer tydskrift Hjir
  • St It Skriuwerboun
  • St Ons Bildt
  • St Stellingwarver Schrieversronte
  • St Utjouwerij Frysk Toaniel (STUFT)
  • Stenden learare-oplieding Frysk
  • Taalkado
  • Tomke
  • Uitvoeringsregeling Taal en Kultuer
  • Structurele budgetten
  • Deltaplan Frysk basisvoorzieningen
  • Deltaplan Frysk en implementatie taalwet
  • Deltaplan Frysk Lan fan taal
  • Deltaplan Frysk plus
  • Digitale hulpmiddelen Fries
  • Dingtiid Orgaan voor de Friese taal
  • Frysk Film Platform
  • Frysk yn de skreaune media
  • Fryske Akademy transitie
  • Prizebelied
  • RuG Leerstoel Friese taal- en letterkunde
  • Taalbelied
  • Transitie medialandschap
  • Tijdelijke budgetten
  • Jorritsma-Boschmafonds
  • Voorzieningen
  • Totaal lasten
  • Baten
  • Friese taal Rijk
  • Structurele budgetten
  • Deltaplan Frysk en implementatie taalwet
  • Deltaplan Frysk plus
  • Fryske Akademy transitie
  • Taalbelied
  • Tijdelijke budgetten
  • Totaal baten
  • Saldo van lasten en baten
  • Realisatie 2018
  • 553
  • 0
  • 87
  • 16
  • 16
  • 758
  • 100
  • 97
  • 0
  • 122
  • 10
  • 456
  • 78
  • 1.070
  • 72
  • 5
  • 10
  • 200
  • 11
  • 36
  • 174
  • 656
  • 19
  • 564
  • 9
  • 34
  • 4
  • 2
  • 44
  • 17
  • 63
  • 123
  • 28
  • 151
  • 5.584
  • 1.672
  • 483
  • 1.517
  • 341
  • 199
  • 0
  • 133
  • 80
  • 0
  • 46
  • 0
  • 493
  • 288
  • 5.251
  • 1
  • 1
  • 10.836
  • 7
  • 7
  • 0
  • 0
  • 0
  • 3
  • 3
  • 10
  • 10.826
  • Begroting 2019
  • 562
  • 67
  • 225
  • 17
  • 17
  • 770
  • 102
  • 100
  • 3
  • 110
  • 10
  • 395
  • 49
  • 1.184
  • 73
  • 5
  • 10
  • 203
  • 11
  • 37
  • 177
  • 666
  • 20
  • 572
  • 9
  • 35
  • 4
  • 2
  • 47
  • 17
  • 64
  • 161
  • 29
  • 186
  • 5.935
  • 1.698
  • 387
  • 275
  • 460
  • 391
  • 54
  • 100
  • 80
  • 0
  • 78
  • 110
  • 521
  • 0
  • 4.153
  • 0
  • 0
  • 10.089
  • 0
  • 0
  • 4
  • 333
  • 0
  • 0
  • 337
  • 337
  • 9.751
  • Rekening 2019
  • 562
  • 66
  • 171
  • 17
  • 17
  • 770
  • 101
  • 100
  • 3
  • 109
  • 10
  • 394
  • 42
  • 1.183
  • 73
  • 5
  • 10
  • 203
  • 11
  • 36
  • 177
  • 666
  • 19
  • 572
  • 9
  • 35
  • 0
  • 2
  • 45
  • 17
  • 64
  • 160
  • 25
  • 186
  • 5.861
  • 1.614
  • 234
  • 282
  • 388
  • 378
  • 54
  • 100
  • 80
  • 16
  • 64
  • 110
  • 457
  • 0
  • 3.776
  • 1
  • 1
  • 9.638
  • 1
  • 1
  • 4
  • 333
  • 16
  • 9
  • 363
  • 363
  • 9.275
  • Saldo 2019
  • 0
  • 1
  • 54
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 1
  • 0
  • 1
  • 7
  • 1
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 1
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 4
  • 0
  • 2
  • 0
  • 0
  • 1
  • 4
  • 0
  • 74
  • 84
  • 153
  • -7
  • 72
  • 13
  • 0
  • 0
  • 0
  • -16
  • 14
  • 0
  • 64
  • 0
  • 377
  • 0
  • 0
  • 451
  • -1
  • -1
  • 0
  • 0
  • -16
  • -9
  • -25
  • -26
  • 477
Print deze pagina