Programma 5: Mienskip

5.3 Taal, media, onderwijs en letteren

Begroting

Wat willen we bereiken?

Het is onze ambitie dat het Fries de komende jaren veel zichtbaarder wordt in de openbare ruimte. Als provincie Fryslân hebben wij daarin ook de rol van ‘taalbrenger’: we gebruiken het Fries als volwaardige bestuurstaal en in contacten met andere overheden en burgers. Wij willen dat het aantal personen dat Fries verstaat, spreekt, leest en schrijft toeneemt. We streven er naar dat Friezen het vanzelfsprekend vinden om Fries te gebruiken bij een groot deel van de culturele activiteiten en instellingen, in de zorg, bedrijfsleven, overheid en rechterlijke macht. In de digitale wereld en media moet het Fries ook een levende taal zijn. Vernieuwende multimediale vormen in de Friese media juichen wij dan ook toe.

Wij zetten, samen met onze partners, de implementatie van de Wet gebruik Fries taal en de onderwijswetgeving voor het vak Fries voort. De provincie heeft hierin de rol van ‘Taalskipper’: het actief sturing geven aan de implementatie van genoemde wetgeving en stimuleren van de samenwerking. In het kader van de Wet gebruik Friese taal coördineren en regisseren wij de totstandkoming en uitvoering van de langetermijnagenda voor het Fries, samen met de andere Friese bestuursorganen. Daartoe organiseren wij structureel het bestuurlijke overleg ‘Mei-inoar foar it Frysk’ en adviseren wij over taalbeleidsplannen en verordeningen.

Het Rijk en de provincie Fryslân hebben eind 2018 een nieuwe Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer 2019 – 2023 (BFTK) ondertekend. Deze BFTK geeft nadere invulling aan het door het Rijk ondertekende ‘Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden (1998)’ en het ‘Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden (2005)’. Daarmee dient de BFTK mede als basis voor het beleid voor de bescherming en bevordering van de Friese taal en Cultuur de komende jaren.

Wij willen de onderwijskwaliteit van het vak Fries verder verbeteren. In het Friese taalgebied stimuleren wij de totstandkoming van een doorgaande meertalige leerlijn. Van peuter tot promovendus moet de infrastructuur voor de Friese taal in een meertalige context goed op orde zijn.

Sinds 2014 heeft de provincie de bevoegdheid om kerndoelen voor het vak Fries en de profielen van de scholen in het basis- en voortgezet onderwijs in dat kader vast te stellen. Alle scholen in het Friese taalgebied worden geacht in 2030 de kerndoelen voor het vak Fries op voldoende niveau aan te bieden. Via het project ‘Taalplan Frysk’ hebben alle scholen voor basis- en voortgezet onderwijs een profiel gekregen dat aangeeft in hoeverre zij de kerndoelen voldoende aanbieden (nulmeting) en is een begeleidingsprogramma opgezet. In 2020 en 2021 vinden schoolbezoeken plaats om het huidige niveau te monitoren. Daarnaast werken wij aan de vernieuwing van de kerndoelen voor het vak Fries (kurrikulum.frl) in samenhang met de landelijke curriculumherziening. De ontwikkelfase ronden we in 2020 af en we starten met de realisatie.

De onderwijsinspectie moet een stevigere rol krijgen en actiever meekijken en meedenken om de kwaliteit van het schoolvak Fries actief te verbeteren. In dit kader streven wij er naar om de inspectie voor het Fries van het Rijk over te nemen.

Lân fan Taal heeft gefungeerd als aanjager van vernieuwing in (taal)beleid en als een sprekend voorbeeld van een integrale benadering, waarin beleidsvelden als cultuur, onderwijs, taal, media, letteren en erfgoed met elkaar verbonden zijn. Wij bouwen hierop voort door culturele uitingen rondom identiteit, taal en meertaligheid te stimuleren. In de aanloop naar het nieuwe cultuur- en taalbeleid vanaf 2021 werken we dit uit, conform het bidbook Proeftún meartaligens dat we in november 2018 aan de minister hebben aangeboden.

Samen met de Staten komen we tot een kennisagenda voor de kennisinstituten die zich met het Fries bezighouden. Bij de verdere ontwikkeling van kennis rondom het concept meertaligheid staat de Friese taal voorop. Afhankelijk van de ontwikkeling van het Europees Kenniscentrum voor meertaligheid zullen wij in overleg met bij het Network to Promote Linguistic Diversity aangesloten regio’s inzetten op het breder en internationaal onder de aandacht brengen van deze Friese kennis.

Ook willen wij beter inspelen op vragen uit het bedrijfsleven over het Fries. In 2019 is een onderzoek gestart naar de toegevoegde economische waarde van het Fries. Met de onderzoeksresultaten willen wij het Friese bedrijfsleven handvaten geven om actiever met de Friese taal aan de slag te gaan.

Resultaten bestuursakkoord
55. Inspectie Fries – We streven ernaar om de inspectie voor het Fries van het Rijk over te nemen.
56. Toename gebruik Fries – Het gebruik van het Fries door inwoners, Friese organisaties en in de openbare ruimte is zichtbaar en meetbaar toegenomen.

Welke resultaten willen we in 2020 behalen?

  • Als uitvoering van de rol van Taalskipper is via het bestuurlijk overleg ‘Mei-inoar foar it Frysk’ een langetermijnagenda voor het Fries opgesteld;
  • In 2020 worden mogelijkheden in kaart gebracht om onderzoeksjournalisten de geplande evaluatie van onze rol als Taalskipper uit te laten voeren;
  • Wij starten de tweede ronde van schoolbezoeken (1-meting), in het kader van het Taalplan Frysk, om de kwaliteit van het aanbod Fries op scholen te monitoren.
  • Wij brengen Friese onderwijsorganisaties, scholen, besturen en andere betrokkenen samen, om gemeenschappelijk te werken aan de doelstelling dat alle scholen in Fryslân in 2030 alle kerndoelen voor het vak Fries aanbieden. Taaltrainers, docenten, ambassadeurs en rolmodellen die voorlopers zijn in het gebruik van moderne en interactieve lesmethoden zijn daarbij betrokken.
  • In 2020 is de ontwikkelfase (bouwstenen) van Kurrikulum.frl afgerond en de realisatiefase (van bouwstenen naar kerndoelen) opgestart;
  • In 2020 is inzichtelijk wat de mogelijkheden en voordelen/nadelen zijn van het overnemen van de rol van de inspectie van Onderwijs en de mogelijkheden de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren;
  • Er is een plan van aanpak in uitvoering om samen met het Rijk te werken aan zichtbaarheid van het Fries in Fryslân in formele en creatieve zin.
  • Bij de uitwerking van initiatieven op het gebied van meertaligheid, zoals een Taalproductiehuis, City of Literature of een Proeftún meartaligens is de Friese taal zichtbaar aanwezig.
  • Bedrijven in Fryslân kunnen in 2020 aan de slag met concrete aanbevelingen die voortkomen uit het in 2019 uitgevoerde onderzoek naar de economische waarde van de Friese taal, zodat het gebruik van het Fries zal toenemen;
  • Om het actief gebruik van het Fries in de nieuwe media/ het digitale domein te stimuleren en de kwaliteit van het geschreven Fries te verhogen, zorgen wij, met onze partners, voor de doorontwikkeling van de ‘Digitale Helpmiddels’;
  • Via onze subsidieregelingen en ons prijzenbeleid stimuleren wij de zichtbaarheid en het gebruik van het Fries.

Prestatie indicatoren

Onderwerp Indicator Doelwaarde 2020
Implementatie Taalwet Aantal gemeenten met een verordening Fries taalgebruik 100%
Percentage gemeenten met vastgestelde nota taalbeleid 100%
Is er in afstemming met de Friese gemeenten een langetermijnagenda voor het Fries opgesteld Is vastgesteld
Onderwijs Aantal schoolbezoeken Taalplan Frysk 50
Ontwikkelfase Kurrkulum.frl en realisatiefase Ontwikkelfase is afgerond, realisatiefase opgestart.
Rol van de inspectie van Onderwijs bij verbeteren kwaliteit schoolvak Fries. Mogelijkheden overname rol Onderwijsinspectie met doel onderwijskwaliteit te verbeteren zijn inzichtelijk vastgesteld.
Kernteam van energieke Friese taaltrainers en aansprekende ambassadeurs/rolmodellen, die voorlopers zijn in het gebruik van moderne en interactieve lesmethoden. Opgezet en in werking.
Doorgaande leerlijn meertaligheid Aanbod meertalige studie op HBO en WO-niveau Een hbo-studie meertaligheid en een universitaire studie met blijvende vakinhoudelijke aandacht voor de Friese taal.
Vergroten zichtbaarheid van het Fries Zichtbaarheid van Fries en creatieve en formele zin Plan van aanpak is opgesteld en in uitvoering.
Aantal digitale helpmiddelen 2
Prijzenbeleid Fryske taal Grut Frysk Diktee is georganiseerd Obe Postmaprijs voor een literaire vertaling in het Fries is uitgereikt.

Wat mag het kosten?

Bekijk uitgebreide tabel

  • Bedragen x € 1.000,-
  • Totaal lasten
  • Totaal baten
  • Saldo van lasten en baten
  • Realisatie 2018
  • 10.836
  • 10
  • 10.826
  • Begroting 2019
  • 10.924
  • 333
  • 10.590
  • Begroting 2020
  • 9.554
  • 0
  • 9.554
  • Begroting 2021
  • 10.493
  • 0
  • 10.493
  • Begroting 2022
  • 10.443
  • 0
  • 10.443
  • Begroting 2023
  • 10.443
  • 0
  • 10.443

Toelichting:

De daling van de lasten met € 1,4 mln. van 2019 naar 2020 wordt voornamelijk veroorzaakt door het afnemen of aflopen van de begroting voor de onderwerpen Deltaplan Frysk Plus (€ 0,5 mln.), Lân fan Taal (€ 0,3 mln.) en Digitale hulpmiddelen Frysk (€ 0,2 mln.).

  • Specificatie Exploitatie - bedragen x € 1.000
  • Lasten
  • Structurele budgetten
  • Tijdelijke budgetten
  • Voorzieningen
  • Totaal lasten
  • Baten
  • Structurele budgetten
  • Tijdelijke budgetten
  • Totaal baten
  • Saldo van lasten en baten
  • GS budgetautorisatie
  • AFUK
  • AU Friese taal voortgezet onderwijs
  • Basisvoorzieningen Frysk
  • Basisvoorzieningen Frysk plus
  • Boeken fan Fryslan
  • Cedin Frysk bernetydskrift Tsjek
  • Cedin Frysk jongereintydskrift LinKk
  • Cedin Frysk yn it underwiis
  • Cedin Fryske skoalleradio en TV
  • CSG Liudger MFU/MVO
  • Dichter fan Fryslan
  • Digitale hulpmiddelen Fries
  • Dingtiid Orgaan voor de Friese taal
  • Europees buro foar lytse talen (EBLT)
  • Friese taal materiele instandhouding in onderwijs
  • Friese taal Rijk
  • Frysk yn de skreaune media
  • Fryske Akademy
  • Fryske literer tydskrift De Moanne
  • Fryske Rie
  • Fryske taal yn it underwiis
  • Implementatie taalwetgeving
  • It Frysk Amateur Toaniel (IFAT)
  • Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens
  • Network to Promote Linguistic Diversity NPLD
  • NHL Kennis en Bedrijfsnetwerk taalcoordinatoren
  • NHL Learare-opliedings Frysk
  • Omrop Fryslan
  • Prizen literatuer wittenskip
  • Ried fan Fryske beweging
  • RuG Leerstoel Friese taal- en letterkunde
  • Sintrum Frysktalige Berne-opfang SFBO
  • St Gysbert Japicx-hus
  • St Hispel Frysk literer tydskrift Hjir
  • St It Skriuwerboun
  • St Ons Bildt
  • St Stellingwarver Schrieversronte
  • St Utjouwerij Frysk Toaniel (STUFT)
  • Stenden learare-oplieding Frysk
  • Taalbelied
  • Taalkado
  • Tomke
  • Uitvoeringsregeling Taal en Kultuer
  • Deltaplan Frysk basisvoorzieningen
  • Deltaplan Frysk en implementatie taalwet
  • Deltaplan Frysk Lan fan taal
  • Deltaplan Frysk plus
  • Digitale hulpmiddelen Fries
  • Dingtiid Orgaan voor de Friese taal
  • Frysk Film Platform
  • Frysk yn de skreaune media
  • Prizebelied
  • RuG Leerstoel Friese taal- en letterkunde
  • Taalbelied
  • Transitie medialandschap
  • Jorritsma-Boschmafonds
  • Friese taal Rijk
  • Deltaplan Frysk plus
  • Taalbelied
  • Realisatie 2018
  • 553
  • 0
  • 0
  • 0
  • 87
  • 16
  • 16
  • 758
  • 100
  • 97
  • 0
  • 0
  • 122
  • 10
  • 456
  • 78
  • 0
  • 1.070
  • 72
  • 5
  • 0
  • 0
  • 10
  • 200
  • 11
  • 36
  • 174
  • 656
  • 0
  • 19
  • 0
  • 564
  • 9
  • 34
  • 4
  • 2
  • 44
  • 17
  • 63
  • 0
  • 123
  • 28
  • 151
  • 5.584
  • 1.672
  • 483
  • 1.517
  • 341
  • 199
  • 0
  • 133
  • 80
  • 46
  • 0
  • 493
  • 288
  • 5.251
  • 1
  • 1
  • 10.836
  • 7
  • 7
  • 0
  • 3
  • 3
  • 10
  • 10.826
  • Begroting 2019
  • 562
  • 67
  • 0
  • 0
  • 225
  • 17
  • 17
  • 770
  • 102
  • 100
  • 3
  • 0
  • 110
  • 10
  • 395
  • 49
  • 0
  • 1.184
  • 73
  • 5
  • 0
  • 0
  • 10
  • 203
  • 11
  • 37
  • 177
  • 666
  • 0
  • 20
  • 0
  • 572
  • 9
  • 35
  • 4
  • 2
  • 47
  • 17
  • 64
  • 0
  • 161
  • 29
  • 235
  • 5.984
  • 1.675
  • 408
  • 275
  • 1.058
  • 581
  • 54
  • 100
  • 80
  • 78
  • 110
  • 521
  • 0
  • 4.939
  • 0
  • 0
  • 10.924
  • 0
  • 0
  • 333
  • 0
  • 333
  • 333
  • 10.590
  • Begroting 2020
  • 575
  • 68
  • 0
  • 0
  • 193
  • 17
  • 17
  • 787
  • 104
  • 113
  • 3
  • 0
  • 112
  • 10
  • 403
  • 50
  • 0
  • 1.127
  • 75
  • 5
  • 178
  • 0
  • 10
  • 208
  • 12
  • 38
  • 181
  • 735
  • 100
  • 20
  • 0
  • 586
  • 9
  • 36
  • 4
  • 2
  • 48
  • 17
  • 65
  • 0
  • 164
  • 29
  • 0
  • 6.098
  • 1.236
  • 450
  • 0
  • 515
  • 390
  • 0
  • 150
  • 80
  • 25
  • 110
  • 500
  • 0
  • 3.456
  • 0
  • 0
  • 9.554
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 9.554
  • Begroting 2021
  • 575
  • 68
  • 493
  • 45
  • 193
  • 17
  • 17
  • 787
  • 104
  • 96
  • 3
  • 145
  • 112
  • 10
  • 403
  • 50
  • 83
  • 1.127
  • 75
  • 5
  • 1.007
  • 207
  • 10
  • 208
  • 12
  • 38
  • 181
  • 735
  • 81
  • 20
  • 110
  • 586
  • 9
  • 36
  • 4
  • 2
  • 48
  • 17
  • 65
  • 518
  • 164
  • 29
  • 0
  • 8.493
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 2.000
  • 0
  • 2.000
  • 0
  • 0
  • 10.493
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 10.493
  • Begroting 2022
  • 575
  • 68
  • 493
  • 45
  • 193
  • 17
  • 17
  • 787
  • 104
  • 96
  • 3
  • 145
  • 112
  • 10
  • 403
  • 50
  • 83
  • 1.127
  • 75
  • 5
  • 1.007
  • 207
  • 10
  • 208
  • 12
  • 38
  • 181
  • 735
  • 31
  • 20
  • 110
  • 586
  • 9
  • 36
  • 4
  • 2
  • 48
  • 17
  • 65
  • 518
  • 164
  • 29
  • 0
  • 8.443
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 2.000
  • 0
  • 2.000
  • 0
  • 0
  • 10.443
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 10.443
  • Begroting 2023
  • 575
  • 68
  • 493
  • 45
  • 193
  • 17
  • 17
  • 787
  • 104
  • 96
  • 3
  • 145
  • 112
  • 10
  • 403
  • 50
  • 83
  • 1.127
  • 75
  • 5
  • 1.007
  • 207
  • 10
  • 208
  • 12
  • 38
  • 181
  • 735
  • 31
  • 20
  • 110
  • 586
  • 9
  • 36
  • 4
  • 2
  • 48
  • 17
  • 65
  • 518
  • 164
  • 29
  • 0
  • 8.443
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 2.000
  • 0
  • 2.000
  • 0
  • 0
  • 10.443
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 10.443

Onderstaande voorstellen bestuursakkoord zijn verwerkt in bovenstaande tabel.

Voorstellen bestuursakkoord - Bedragen x € 1.000,-

  • Resultaat
  • 56
  • 56
  • Totaal lasten
  • Omschrijving
  • Taal
  • Prijzenbeleid
  • 2020
  • 0
  • 25
  • 25
  • 2021
  • 2.000
  • 25
  • 2.025
  • 2022
  • 2.000
  • 25
  • 2.025
  • 2023
  • 2.000
  • 25
  • 2.025
Print deze pagina